Radziecka interwencja w Afganistanie 1979-1989

 
Sytuacja polityczna końca lat 70-tych w Afganistanie cechowała się chaosem i częstymi zamachami stanów, nierzadko podsycanymi przez Sowietów.
27-go kwietnia 1978 roku kolejny zamach tzw."rewolucja kwietniowa" obalił prezydenta Dauda i dał początek tworowi państwowemu zwanemu Demokratyczna Republika Afganistanu (DRA) na czele której stanął Mohammed Taraki. Nowy prezydent nie ukrywał swych komunistycznych poglądów i chęci bliższej współpracy ze Związkiem Radzieckim.
Reformy komunistyczne i represje wprowadzone przez Tarakiego starły się z tradycyjnym islamskim światopoglądem Afgańczyków co doprowadziło do masowego buntu pod sztandarem islamu.
Taraki uzyskał duże wsparcie wojskowe od ZSRR w postaci sprzętu wojskowego i "doradców". Powstanie islamskie mimo to rozwijało się i można już uznać je za regularną wojnę domową.
Zmiany w LDPA (afgańskiej partii komunistycznej) wyłoniły nowego przywódce - Amina ; Taraki został zamordowany przez swoich współtowarzyszy partyjnych.
Rząd ZSRR w obawie przed "utratą" Afganistanu ze swojej strefy wpływów (Amin nie cieszył się zaufaniem przywódców ZSRR) postanowił interweniować.
W nocy z 24 na 25 grudnia 1979 roku nastąpił atak radzieckich sił specjalnych na pałac prezydencki w Kabulu, Amin ginie, sowieccy spadochroniarze opanowują lotniska w Kabulu i Bagramie.
Następca Amina, Karmal (popierany przez ZSRR) zostaje prezydentem Afganistanu.
W tym samym czasie wojska sowieckiej 40 armii przekraczają granice Afganistanu i rozpoczyna się prawie dziesięcio letnia interwencja.

Wojnę w Afganistanie można podzieli na kilka różniących się od siebie faz.

1. Okres od 1979 do 1982 roku. To czas zajmowania kraju przez Sowietów i wojska rządowe. Ograniczony kontyngent wojsk radzieckich to 16, 54, 66, 201, 357 i 360 dywizja zmotoryzowana.
Dodatkowo 103 i 104 dywizja powietrzno-desantowa oraz pododdziały ze 105 dywizji powierzono-desantowej, łącznie ok. 100 tysięcy żołnierzy (głównie z azjatyckich okręgów wojskowych w pierwszej fazie konfliktu, w latach następnych większość stanowili Słowianie z europejskich republik ZSRR).
Po stronie sowieckiej walczyło także ok.100 tysięcy żołnierzy DRA.
Wojska te rozlokowane były głównie w dużych miastach, wzdłuż głównych dróg oraz w dolinie Panczsziru, głównej arterii komunikacyjnej Afganistanu.

2. Lata 1982-1986 jak podają źródła to czas największych i najkrwawszych walk. Statystycznie w tym czasie ZSRR poniósł największe straty, jednakże wtedy 40 Armia przeprowadziła wraz z siłami DRA największe operacje militarne mające zlikwidować przeciwnika.
W latach 82-86 zaobserwować możemy umacnianie się mudżahedinów (bojowników afgańskich) głównie poprzez dostawy zaopatrzenia z Pakistanu i Iranu od "współbraci" muzułmanów a także pośrednio z USA.

3. Lata 1986-1989. W lutym 1986 roku M. Gorbaczow ogłosił światu zmianę doktryny militarnej ZSRR co wiązało się ze stopniowym wycofaniem 40 armii z Afganistanu.
W kwietniu 1986 od władzy Rosjanie usunęli Karmala, zastąpił go Nadzibullach. Armia Radziecka postanowiła przenieść główny ciężar walk na barki wojsk rządowych DRA, jednocześnie zmniejszono kontyngent wojsk sowieckich do 7 tysięcy w roku 1987.
Ostatnia wielka operacja 40 armii, "magistrala" - odblokowanie oblężonego miasta Chost i danie nowemu przywódcy DRA Nadżilullah"owi jakiegoś większego zwycięstwa by wzmocnić pozycję jego nowego rządu.
15 lutego 1989 roku po moście na granicznej rzece z Afganistanem wycofują się ostatnie jednostki ograniczonego kontyngentu a pieszo przechodzi go gen. Gromow, ostatni dowódca 40 armii.

Sowiecka interwencja w Afganistanie
to największy i najbardziej krwawy konflikt lokalny w jakim uczestniczyły wojska ZSRR po drugiej wojnie światowej.
Różne źródła podają odmienne dane liczbowe odnośnie zabitych i rannych w tym konflikcie, jednakże straty radzieckie to ok. 13-15 tysięcy zabitych i kilkadziesiąt tysięcy rannych.
Doliczyć trzeba też straty sprzętu bojowego (ponad 100 samolotów, ponad 300 śmigłowców, około 1,5 tysiąca czołgów i transporterów).
Szacowane koszty radzieckiej interwencji w latach 1979-1989 to ponad 100 miliardów dolarów ( znikomy procent w porównaniu do całkowitych wydatków ZSRR na zbrojenia w tym okresie).
Straty Afgańczyków to ok. 1,5 miliona zabitych i 2 do 4 miliony rannych (głównie cywili, choć zważywszy na charakter partyzancki tej wojny ciężko powiedzieć kto jest cywilem a kto bojownikiem).
Kraj został zrujnowany, załamał się system polityczny co można uznać za przyczynę powstania w Afganistanie państwa wyznaniowego w latach 90- tych co skutkuje kolejnymi wojnami w tym rejonie.

Zbigniew Zieminski "saperski"
2008-04-29 18:13:40